رضا معممی مقدم - وقف با یک نیت آغاز میشود؛ اما برای آنکه این نیت سالها و نسلها زنده بماند، به انسانهایی نیاز دارد که آن را بفهمند، حفظ کنند، اجرا کنند و به مقصد برسانند. اینجاست که مفهوم «اصحاب وقف» معنا پیدا میکند.
کار اصحاب وقف، فقط اداره یک ملک یا نگهداری یک سند نیست؛ آنان با امانت، حقالناس و نیت الهی واقفان سر و کار دارند. هر موقوفه برای آنان یک پرونده اداری نیست؛ پشت هر سند، داستان یک انسان و پشت هر وقفنامه، آرزویی برای گرهگشایی از زندگی دیگران قرار دارد.
واقف، بخشنده سرمایه است؛ متولی و امین، حافظ امانت؛ کارشناس و حقوقدان، مدافع حقوق وقف؛ خادم و بهرهبردار، مجری خدمت؛ و مبلّغ و فعال فرهنگی، روایتگر فرهنگ وقف. همه این حلقهها در کنار یکدیگر، زنجیرهای را میسازند که نام آن «وقف» است.
گاهی یک متولی یا امین وقف، روزها و ماهها برای حفظ یک موقوفه تلاش میکند. گاهی یک کارشناس ثبتی برای اخذ سند تکبرگ و تثبیت مالکیت پیگیری میکند و گاهی یک حقوقدان، درگیر پروندهای میشود تا ملکی که سالها پیش برای خیر عمومی وقف شده، به چرخه خدمت بازگردد.
این تلاشها در ظاهر ممکن است فقط یک اقدام ثبتی یا حقوقی باشد؛ اما در حقیقت، نجات یک نیت خیر است.
پشت همان سند شاید نیت واقفی باشد که میخواسته درمانگاهی برای بیماران، مدرسهای برای کودکان نیازمند، محلی برای اطعام محرومان یا مرکزی برای ترویج قرآن و معارف اسلامی ایجاد شود. اگر موقوفه از دست برود، تنها یک ملک از بین نرفته است؛ یک نیت الهی و یک زنجیره خدمت به مردم آسیب دیده است.
اصحاب وقف همچنین در احیا و آبادانی بقاع متبرکه و اماکن مذهبی نقش دارند؛ از خادمان و هیئت امنا گرفته تا مدیران و کارشناسانی که تلاش میکنند این اماکن، همچنان مأمن زائران، محل نشر معارف اهلبیت(ع) و پایگاه خدمت به مردم باشند.
در کنار آنان، خیرین و نیکوکارانی ایستادهاند که با مشارکت خود، اجرای نیتهای خیر را تقویت میکنند و مبلغان و فعالان فرهنگی که با روایت برکات وقف، این فرهنگ را به نسلهای جدید منتقل میکنند.
این مجموعه گسترده، شاید در یک نقطه مشترک باشد: هیچکدام مالک نیت واقف نیستند؛ همه امانتدار آن هستند.
شاید نام بسیاری از این خادمان در سند یک موقوفه به عنوان مالک نیامده باشد، اما آنان صاحبان سرمایهای بزرگترند؛ سرمایه اعتماد مردم و رضایت واقفان.
اصحاب وقف کسانی هستند که اجازه نمیدهند یک وقف، در گذر زمان به یک نام در دفترها و یک شماره در پروندهها تبدیل شود. اصحاب وقف تلاش میکنند سنت حسنه وقف، همچنان زنده، پویا و اثرگذار بماند؛ تا درآمد یک موقوفه به خدمت تبدیل شود، یک بقعه آباد بماند، یک نیازمند دست یاری بگیرد و نیت واقف، همانگونه که خواسته است، در جامعه جاری شود.
اگر واقف، بخشنده سرمایه است، اصحاب وقف پاسداران این بخشندگی هستند؛ کسانی که با تخصص، امانتداری، پیگیری و تعهد، اجازه نمیدهند نیتهای پاک واقفان در غبار زمان، فراموشی یا بیتدبیری گم شود.
وقف با بخشش آغاز میشود؛ با امانتداری ادامه مییابد و با خدمت به مردم ماندگار میشود.
این است ثروت واقعی اصحاب وقف؛ ثروتی از جنس اعتماد، امانت و تعهد.