انیمیشن «وقفنامه علی(ع)» روایتی از عدالت، آبادانی و خیر ماندگار است که در پنج سکانس جذاب و تاریخی، به داستان وقفهایی که با دستان علی(ع) آغاز شد و فرهنگ خیر و آبادانی را برای همیشه زنده نگه داشت می پردازد. «وقتی علی(ع) وقف میکند، خیر تا همیشه جاری میماند.»
همزمان با هفته وقف و ایام خجسته میلاد پیامبر اکرم(ص)، انیمیشن کوتاه «وقفنامه علی(ع)» بهصورت عمومی منتشر شد. این اثر پیش از این در پنجمین نمایشگاه دستاوردهای وقف با استقبال حاضران و تمجید حجتالاسلام دکتر خسروپناه؛رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، و محمدجواد ایروانی؛ معاون نظارت و حسابرسی دفتر رهبر شهید، همراه شد.
این اثر، برشی تاریخی از وقفهای امام علی(ع) است که تلاش میکند با نگاهی تازه، نقش فعال اجتماعی امیرالمؤمنین(ع) در همنوعدوستی، آبادانی و تأمین رفاه اجتماعی را به تصویر بکشد. این روایت با شعار:«وقف، یادگار علی؛ سرمایهای برای عدالت و خیر ماندگار»
در قالب پنج سکانس تاریخی، از گذشته تا امروز و در پنج دقیقه روایت میشود.
از ویژگیهای قابل توجه این اثر، در کنار سناریوی داستانی آن، پشتوانه پژوهشی مجموعه است؛ پژوهشی که به بخشی از سیر تاریخی وقف و جلوههای ماندگار این فرهنگ در تمدن اسلامی میپردازد.
فضاسازی هنری، تصاویر زنده و شفاف و تلاش برای خلق قابهای سینمایی از دیگر ویژگیهای «وقفنامه علی(ع)» است. در این میان، حضور شاهین بهعنوان عنصر پیونددهنده روایت، نقش ویژهای دارد؛ پرندهای با نگاه بلند و آزاد که روایت را از روزگار امام علی(ع) آغاز میکند و مخاطب را از میان دورههای مختلف تاریخی تا زمان حاضر همراه میسازد.
روایت از فتح خیبر آغاز میشود؛ سپس به مزارع و نخلستانهای حاصلخیز، حفر چاه و قنات، آبادسازی مناطق «أرویس» و «بئر أُروه» در مدینه، نخلستانهای فدک و ینبع و در ادامه، صحنه ثبت وقفنامه در مسجدالنبی میرسد. یک بازوبند بهجامانده از آن دوران، بهانهای تصویری برای عبور از قرنها و رسیدن روایت به زمان حاضر، موزه وقف و نمایشگاه دستاوردهای وقف نهاد میشود.
در این اثر، شاهین تنها یک پرنده یا واسطهای برای اتصال نماها و سکانسها نیست؛ او ناظری از فراز تاریخ است؛ شاهدی خاموش که حضورش از گذشته تا امروز، بر فرازمانی بودن مفهوم وقف و ماندگاری خیر تأکید میکند.
از فتح خیبر تا نخستین روایت وقف
آغاز پرتحرک اثر با تصاویر فتح قلعه خیبر، موسیقی حماسی و نریشن، مخاطب را مستقیماً وارد فضای تاریخی داستان میکند:
"غبار نبرد آسمان را پر کرده بود که مردی تنها، چون صاعقه، دروازه خیبر را با یک ضربت گشود و دیوارهای ترس را فرو ریخت."
صدای «حیدر، حیدر» در پسزمینه و پرواز شاهین بر فراز میدان، مقدمه ورود به سکانس نخست در اطراف خیبر است.
سکانس اول؛ نخلستانهای خیبر
داستان با نخلستانها و زمینهای حاصلخیز اطراف خیبر ادامه پیدا میکند. صدای یکی از کارگران به گوش میرسد:
"این زمینها مال شماست، یا امیرالمؤمنین؟"
و مخاطب برای نخستین بار صدای امام علی(ع) را در پاسخ میشنود:
"نه، اینها مال خداست؛ وقف میکنم تا بینوایان، مسافران و یتیمان بهره ببرند. این زمین را حبس کردم و صدقه کردم؛ نه فروخته شود و نه بخشیده. "
سکانس دوم؛ آب برای همه
سکانس دوم در کنار چاههای «أرویس» و «بئر أُروه» در مدینه شکل میگیرد. نمای بسته از دستان پینهبسته امام علی(ع) و قطرات آبی که در نور آفتاب میدرخشند، تصویری از پیوند کار، آبادانی و وقف میسازد.
در این بخش جملهای از زبان حضرت روایت میشود:
"خدا میداند تشنگی سخت است. این چاه را وقف میکنم تا هر که گذشت، سیراب گردد؛ چه مسلمان، چه غیرمسلمان"
سکانس سوم؛ از تولید تا بخشش
سکانس سوم به نخلستانها و بازار مدینه میرود؛ جایی که محصول تلاش و آبادانی به ثمر نشسته و کاروانهای تجاری، حاصل مزارع را به بازار میرسانند. اما روایت در نقطه سودآوری متوقف نمیشود؛ عواید این تلاش، بار دیگر به مسیر خدمت به مردم و نیازمندان بازمیگردد.
سکانس چهارم؛ ثبت یک میراث ماندگار
در سکانس چهارم، حاصل این تلاشها دوباره به عرصه اجتماعی بازمیگردد. فضای مسجدالنبی، زمینه ثبت وقفنامهای تاریخی را فراهم میکند؛ سندی که قرار است اراده واقف را از زمان خود فراتر ببرد و خیر را برای نسلهای بعد ماندگار کند.
سکانس پنجم؛ از گذشته تا امروز
سکانس پنجم و نمای پایانی، روایت را از دل تاریخ به زمان حاضر میآورد؛ به موزه وقف و نمایشگاه دستاوردهای وقف نهاد؛ جایی که میراث ماندگار این فرهنگ در قالب اسناد، آثار و دستاوردهای امروز بازخوانی میشود.
در نریشن پایانی میشنویم:
«آنچه امروز به نام وقف میشناسیم، ریشه در دستان پینهبسته علی(ع) دارد. او نشان داد که مالکیت حقیقی تنها نزد خداست و انسان، امانتدار نعمتهاست»
و اثر با این پیام به پایان میرسد:
وقف، یادگار علی است؛
سرمایهای برای عدالت و ماندگاری خیر
صحنههای دراماتیک فتح قلعه مستحکم خیبر، تلاش امام علی(ع) برای آبادانی، صرفنظر از منافع شخصی و اختصاص عواید فعالیتهای اقتصادی به نیازمندان، یتیمان و درراهماندگان و همچنین ثبت وقفنامهای برای استمرار این خیر، مخاطب را با یکی از مهمترین وجوه اجتماعی وقف روبهرو میکند؛ نهادی که میتواند میان تولید ثروت، عدالت اجتماعی و ماندگاری خیر پیوند برقرار کند.
«وقفنامه علی(ع)» بر پایه ایدهای از معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه، با نظارت اداره کل فرهنگی سازمان و توسط خانه انیمیشن و هوش مصنوعی راسخون تولید شده است. این اثر، نخستین تجربه نیمهبلند این تیم در این قالب به شمار میرود
عوامل انیمیشن وقفنامه علی(ع):
کارگردان: علی معلی، صداپیشگان: کمیل احمدی، محمد معلی، محمدرضا عادل، مرتضی شعلهکار، سپیده زهرا گرمابی، تدوین: داود احمدی، بهمن عزیزی. بر اساس ایدهای از: محمدرضا معممیمقدم، تولید شده در: خانه انیمیشن و هوش مصنوعی راسخون